Hávarður Örn Hávarðsson lagði fram ritgerð í sagnfræði til B.A.-prófs við Háskóla Íslands á vorönn 2010 sem nefnist Bíldudalur, byggð og kvóti en leiðbeinandi var Guðmundur Hálfdanarson, prófessor í sagnfræði við Háskóla Íslands.

 

Í ritgerðinni reynir Hávarður Örn að varpa ljósi á það af hverju fólki fækkar stöðugt á Vestfjörðum. Bíldudalur er í forgrunni enda er höfundurinn fæddur og uppalinn á Bíldudal. Til samanburðar er litið til Suðureyrar við Súgandafjörð og Bolungarvíkur.

 

Hávarður Örn fer yfir tilkomu kvótakerfisins í sjávarútvegi og kannar hvort samhengi sé á milli kvóta og íbúaþróunar á þessum þremur stöðum. Eins kannar hann hvort tekist hafi að fara eftir 1. grein laga um stjórn fiskveiða frá 1990 sem miðar að því að tryggja trausta atvinnu og byggð í landinu.

 

Ritgerð Hávarðar Arnar, Bíldudalur, byggð og kvóti, má finna á vefnum skemman.is.

 

Í ritgerðinni sýnir Hávarður Örn fram á að beint samband er á milli fiskveiðistefnu íslenskra stjórnvalda sem leiðir til minnkandi aflaheimilda á Bíldudal og fólksfækkunar.

 

Árið 1985 þegar kvótakerfið kemst á með aflamarki annars vegar og sóknarmarki hins vegar eru íbúar Bíldudals 351. Kvóti samkvæmt aflamarki og frjálst framsal aflaheimilda verður ofan á með lagasetningu alþingis árið 1990 sem var andstætt vilja Fjórðungssambands Vestfirðinga sem var eina fjórðungssambandið sem vildi sóknarmark en ekki aflamark og árið 2009 hafði íbúum Bíldudals fækkað í 176. Frá því að kvótakerfið var tekið upp hefur íbúum Bíldudals því fækkað um helming - tæp 50%.

 

Í ritgerðinni kemur fram að úthlutað aflamark í botnfiski (þorski, ýsu og ufsa) á Bíldudal var mest um 1988 eða tæp 4.000 tonn en er árið 2009 um 200 tonn. Markmið laga um stjórn fiskveiða frá 1990, sem samkvæmt 1. grein laganna eru "að stuðla að verndun og hagkvæmri nýtingu [nytjastofna á Íslandsmiðum] og tryggja með því trausta atvinnu og byggð í landinu", hafa engan veginn gengið eftir hvað varðar atvinnu og byggð á Bíldudal. Reyndar væri nær að segja að lögin hafi stuðlað að eyðingu byggðar á Bíldudal.

Á viðmiðunarstöðunum er fólksfækkunin ekki jafn geigvænleg á sama tíma og á Bíldudal. Á Suðureyri fækkar íbúum um 25% og í Bolungarvík fækkar íbúum um 23%. Það kemur ekki fram í ritgerðinni, enda er það utan þesu hennar, en á sama tíma fækkar íbúum um 36% á Patreksfirði og um 11% á Tálknafirði sem er ekki ósvipað og á viðmiðunarstöðunum þótt fækkunin sé ívið meiri á Patreksfirði og töluvert minni á Tálknafirði. Hins vegar er bent á í ritgerðinni að líklega hafi jarðgöng milli Ísafjarðar, Önundarfjarðar og Súgandafjarðar árið 1996 bjargað Suðureyri frá svipaðri fækkun og varð á Bíldudal. Þannig virðast bættar eða góðar samgöngur á norðursvæði Vestfjarða haft jákvæð áhrif í þróun mannfjölda á Suðureyri og Bolungavík.

 

Samkvæmt niðurstöðum ritgerðarinnar þá er kvótakerfið einn stærsti áhrifavaldur þess að fólki hefur fækkað á Vestfjörðum. Byggð þar hefði farið betur ef miðað hefði verið við sóknarmark en ekki aflamark og fjálst framsal aflaheimilda ekki leyft. Með því móti hefði kvótinn - verðmætin - haldist í hverju sveitarfélagi fyrir sig en slíkt fyrirkomulag hefði hugsanlega leitt til minni hagræðingar í greininni.

 

Alvarlegast er þó að stjórnvöld skuli lítt eða ekki bregðast við markvissri og stöðugri eyðingu byggðar á Bíldudal, svo gagn sé að, þrátt fyrir að rekja megi ástæðu hennar að miklu leyti til aðgerða stjórnvalda í góðri trú með lögum um fiskveiðistjórnun. Það verður að teljast nokkuð furðulegt og er ekki í anda laganna um fiskveiðstjórnun.